تاریخ ادبیات علوم و فنون دوازدهم انسانی
جمعبندی کامل آثار، شاعران و نویسندگان
تاریخ ادبیات یکی از بخشهای مهم و در عین حال حفظی درس علوم و فنون ادبی دوازدهم انسانی است. تعدد نام شاعران و نویسندگان، آثار، مجلات، روزنامهها و ویژگیهای هر اثر باعث میشود بسیاری از دانشآموزان هنگام مرور این مبحث دچار سردرگمی شوند.
در این مقاله از مدیکال استوز، مهمترین تاریخ ادبیاتهای علوم و فنون دوازدهم را بهصورت یکجا و دستهبندیشده مرور میکنیم تا بتوانید برای امتحانات نهایی و کنکور سریعتر آنها را جمعبندی کنید.
تاریخ ادبیات دوره بازگشت ادبی
صبای کاشانی
صبای کاشانی از شاعران سبک بازگشت ادبی است و چند اثر مهم او در تاریخ ادبیات دوازدهم اهمیت دارد.
گلشن صبا
نوع اثر: نظم
شاعر: صبای کاشانی
سبک: بازگشت
نکته مهم: به تقلید از بوستان سعدی سروده شده است.
خداوندنامه
نوع اثر: نظم
شاعر: صبای کاشانی
سبک: بازگشت
موضوع: حماسهای مذهبی در بیان معجزات پیامبر و دلیریهای حضرت علی (ع)
گنجینه نشاط
شاعر: صبای کاشانی
سبک: بازگشت
موضوع: مجموعه آثار منظوم و منثور
تاریخ ادبیات دوره بیداری
محمدتقی بهار
ملکالشعرای بهار یکی از چهرههای مهم ادبی دوره بیداری است و آثار منظوم و منثور متعددی دارد.
تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران
نوع: نثر
نویسنده: محمدتقی بهار
سبک: بیداری
سبکشناسی
نوع: نثر
نویسنده: محمدتقی بهار
سبک: بیداری
تاریخ تطور نظم فارسی
نوع: نثر
نویسنده: محمدتقی بهار
سبک: بیداری
دماوندیه
نوع: قصیده
شاعر: محمدتقی بهار
سبک: بیداری
مطلع معروف: «ای دیو سپید پای در بند»
نشریات بهار
دو نشریه مهم مرتبط با ملکالشعرای بهار عبارتاند از:
مجله «دانشکده»؛ به مدیریت ملکالشعرای بهار
مجله «نوبهار»؛ به مدیریت ملکالشعرای بهار
محمدباقر میرزا خسروی
شمس و طغرا
نوع: رمان
نویسنده: محمدباقر میرزا خسروی
نکته مهم: از آن بهعنوان نخستین رمان تاریخی یاد میشود.
میرزا حسنخان بدیع
دو رمان مهم او عبارتاند از:
شمسالدین و قمر
نوع: رمان
نویسنده: میرزا حسنخان بدیع
داستان باستان
نوع: رمان
نویسنده: میرزا حسنخان بدیع
میرزا حبیب اصفهانی
سرگذشت حاجی بابای اصفهانی
نوع: ترجمه
نویسنده اصلی: جیمز موریه
مترجم: میرزا حبیب اصفهانی
سبک: بیداری
ناظمالاسلام کرمانی
تاریخ بیداری ایرانیان
نوع: تحقیقات ادبی و تاریخی
نویسنده: ناظمالاسلام کرمانی
سبک: بیداری
موضوع: تاریخ مشروطه
قائممقام فراهانی
منشآت
نویسنده: قائممقام فراهانی
سبک: بیداری
علیاکبر دهخدا
از مهمترین آثار دهخدا باید این موارد را به خاطر بسپارید:
لغتنامه
نویسنده: علیاکبر دهخدا
امثال و حکم
نویسنده: علیاکبر دهخدا
چرند و پرند
نویسنده: دهخدا
موضوع: مجموعه نوشتههای طنزآمیز سیاسی و اجتماعی
نکته مهم: نوشتههای «چرند و پرند» در روزنامه صور اسرافیل منتشر میشد.
روزنامه سروش
مدیریت: دهخدا
نکته: دهخدا این روزنامه را در استانبول منتشر کرد.
جراید و نشریات مهم دوره بیداری
روزنامه مجلس
سردبیر: ادیبالممالک فراهانی
روزنامه نسیم شمال
مدیریت و نویسندگی: سید اشرفالدین گیلانی
موضوع: بیان مسائل سیاسی و اجتماعی با لحنی انتقادی و طنزآمیز
روزنامه قرن بیستم
مدیریت: میرزاده عشقی
موضوع: افشاگری اعمال پلید و مقاصد شوم رجال خائن زمان
روزنامه صور اسرافیل
مدیریت: میرزا جهانگیرخان صور اسرافیل
موضوع: بیان مسائل سیاسی و اجتماعی با لحنی انتقادی و طنزآمیز
مجله بهار
مدیریت: میرزایوسفخان اعتصامالملک آشتیانی
موضوع: نشریهای ادبی
مجله دانشکده
مدیریت: ملکالشعرای بهار
مجله نوبهار
مدیریت: ملکالشعرای بهار
اشعار مهم دوره بیداری
شعرای قلم
شاعر: سید اشرفالدین گیلانی
قطعه قلب مادر
شاعر: ایرج میرزا
تاریخ ادبیات معاصر
شهریار
حیدربابایه سلام
نوع: نظم
شاعر: شهریار
زبان: ترکی
سبک: معاصر
موضوع: شاعر در این منظومه با شیفتگی از اصالت فرهنگی و زیباییهای روستای زادگاهش یاد میکند.
نیما یوشیج
نیما یکی از مهمترین چهرههای شعر معاصر فارسی و از نامهایی است که آثار او را باید بهدقت به خاطر سپرد.
افسانه
نوع: نظم
شاعر: نیما
سبک: معاصر
نکته مهم: «افسانه» را میتوان بیانیه شعر نو دانست.
ققنوس
نوع: نظم
شاعر: نیما
سبک: معاصر
نکته مهم: جریان نوگرایی شعری نیما با سرایش «ققنوس» در سال ۱۳۱۶ تثبیت شد.
ای آدمها
شاعر: نیما
نکته: پس از سرودن این شعر، شیوه نیما در کنار شعر سنتی رواج یافت.
مهدی اخوان ثالث
سه اثر مهم اخوان ثالث که باید به خاطر بسپارید:
آخر شاهنامه
نوع: نظم
شاعر: اخوان ثالث
سبک: معاصر
زمستان
نوع: نظم با زبانی نمادین
شاعر: اخوان ثالث
سبک: معاصر
از این اوستا
نوع: نظم
شاعر: اخوان ثالث
سبک: معاصر
آغاز داستاننویسی معاصر ایران
یکی از قسمتهای بسیار مهم تاریخ ادبیات دوازدهم، شناخت آثار شاخص آغاز داستاننویسی و نمایشنامهنویسی معاصر است.
تهران مخوف
نوع: اولین رمان اجتماعی
سال: ۱۳۰۱
نویسنده: مرتضی مشفق کاظمی
یکی بود، یکی نبود
نوع: مجموعه داستان کوتاه
سال: ۱۳۰۱
نویسنده: سید محمدعلی جمالزاده
نکته مهم: سرآغاز نثر داستانی معاصر
جعفرخان از فرنگ برگشته
نوع: نمایشنامه
سال: ۱۳۰۱
نویسنده: حسن مقدم
سید محمدعلی جمالزاده
از آثار مهم جمالزاده:
یکی بود، یکی نبود
مجموعه داستان کوتاه
سرآغاز نثر داستانی معاصر
راه آب نامه
نوع: داستان
نویسنده: سید محمدعلی جمالزاده
تلخ و شیرین
نوع: داستان
نویسنده: سید محمدعلی جمالزاده
صادق هدایت
سگ ولگرد
نوع: داستان
نویسنده: صادق هدایت
بزرگ علوی
چشمهایش
نوع: داستان
نویسنده: بزرگ علوی
صادق چوبک
تنگسیر
نوع: داستان
نویسنده: صادق چوبک
جلال آل احمد
جلال آل احمد یکی از مهمترین نویسندگان معاصر است و چند اثر مهم از او در تاریخ ادبیات مطرح میشود.
زیارت
نوع: داستان
نویسنده: جلال آل احمد
نکته: در مجله «سخن» چاپ شد.
سه تار
نوع: داستان
نویسنده: جلال آل احمد
دید و بازدید
نوع: داستان
نویسنده: جلال آل احمد
مدیر مدرسه
نوع: داستان بلند
نویسنده: جلال آل احمد
ویژگی مهم: دارای نثر تلگرافی
نثر تلگرافی جلال، نثری پرشتاب و بریدهبریده است.
خسی در میقات
نوع: سفرنامه حج
نویسنده: جلال آل احمد
ارزیابی شتابزده
نوع: مجموعه مقالهها
نویسنده: جلال آل احمد
سیمین دانشور
آتش خاموش
نوع: داستان
نویسنده: سیمین دانشور
نکته: اولین تجربه داستاننویسی او
شهری چون بهشت
نوع: داستان
نویسنده: سیمین دانشور
سووشون
نوع: داستان
نویسنده: سیمین دانشور
موضوع: داستان زندگی زری و یوسف و اوضاع اجتماعی مردم فارس در خلال جنگ جهانی دوم
نکته مهم: سیمین دانشور با «سووشون» به اوج نویسندگی خود رسید.
دیگر رمانها و داستانهای مهم معاصر
همسایهها
نوع: رمان
نویسنده: احمد محمود
شوهر آهوخانم
نوع: رمان
نویسنده: علیمحمد افغانی
پرنده من
نوع: رمان
نویسنده: هوشنگ گلشیری
دهکده پرملال
نوع: رمان
نویسنده: امین فقیری
سیاحتنامه ابراهیم بیگ
نوع: سفرنامه
نویسنده: زینالعابدین مراغهای
روزگار سپریشده مردم سالخورده
نوع: رمان
نویسنده: محمود دولتآبادی
مدار صفر درجه
نوع: رمان
نویسنده: احمد محمود
زمین سوخته
نوع: رمان
نویسنده: احمد محمود
زمستان ۶۲
نوع: رمان
نویسنده: اسماعیل فصیح
آینههای دردار
نوع: داستان
نویسنده: هوشنگ گلشیری
قیصر امینپور
قیصر امینپور از شاعران و نویسندگان مهم ادبیات معاصر است و هم آثار منظوم و هم آثار منثور دارد.
آثار منظوم قیصر امینپور
در کوچه آفتاب
تنفس صبح
آینههای ناگهان
ظهر روز دهم
دستور زبان عشق
آثار منثور قیصر امینپور
طوفان در پرانتز
گلها همه آفتابگردانند
سنت و نوآوری در شعر معاصر
سید علی موسوی گرمارودی
آثار منظوم مهم او عبارتاند از:
صدای سبز
خواب ارغوانی
پراکندن گیسوی تاک
گوشواره عرش
سلمان هراتی
از آسمان سبز
نوع: نظم
شاعر: سلمان هراتی
نکته: ویژه نوجوانان
از این ستاره تا آن ستاره
نوع: نظم
شاعر: سلمان هراتی
نکته: ویژه نوجوانان
دری به خانه خورشید
نوع: نظم
شاعر: سلمان هراتی
ادبیات کودک و نوجوان
محمدرضا سرشار (رضا رهگذر)
اگه بابا بمیره
نوع: قصه کودک و نوجوان
نویسنده: محمدرضا سرشار (رضا رهگذر)
مهاجر کوچک
نوع: قصه کودک و نوجوان
نویسنده: محمدرضا سرشار (رضا رهگذر)
آثار علی مؤذنی
از آثار منثور علی مؤذنی:
ظهور
سفر ششم
ملاقات در شب آفتابی
دلواپسیتر از سبز
سید مهدی شجاعی
سید مهدی شجاعی از نویسندگان مطرح معاصر است که آثاری در حوزه ادبیات مذهبی نیز دارد.
بدوک
نوع: فیلمنامه
نویسنده: سید مهدی شجاعی
ضیافت
نوع: داستان
نویسنده: سید مهدی شجاعی
موضوع: ادبیات مذهبی
جای پای خون
نوع: داستان
نویسنده: سید مهدی شجاعی
موضوع: ادبیات مذهبی
کشتی پهلو گرفته
نوع: داستان
نویسنده: سید مهدی شجاعی
موضوع: ادبیات مذهبی
جمعبندی آثار مهم تاریخ ادبیات دوازدهم
برای مرور سریعتر، این ارتباطها را بهصورت ویژه به خاطر بسپارید:
صبای کاشانی ← گلشن صبا، خداوندنامه، گنجینه نشاط
محمدتقی بهار ← سبکشناسی، تاریخ تطور نظم فارسی، تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران، دماوندیه
دهخدا ← لغتنامه، امثال و حکم، چرند و پرند
نیما ← افسانه، ققنوس، ای آدمها
اخوان ثالث ← آخر شاهنامه، زمستان، از این اوستا
جمالزاده ← یکی بود یکی نبود، راه آب نامه، تلخ و شیرین
جلال آل احمد ← زیارت، سه تار، دید و بازدید، مدیر مدرسه، خسی در میقات، ارزیابی شتابزده
سیمین دانشور ← آتش خاموش، شهری چون بهشت، سووشون
قیصر امینپور ← در کوچه آفتاب، تنفس صبح، آینههای ناگهان، ظهر روز دهم، دستور زبان عشق، طوفان در پرانتز، گلها همه آفتابگردانند، سنت و نوآوری در شعر معاصر
سید علی موسوی گرمارودی ← صدای سبز، خواب ارغوانی، پراکندن گیسوی تاک، گوشواره عرش
سلمان هراتی ← از آسمان سبز، از این ستاره تا آن ستاره، دری به خانه خورشید
احمد محمود ← همسایهها، مدار صفر درجه، زمین سوخته
هوشنگ گلشیری ← پرنده من، آینههای دردار
محمدرضا سرشار ← اگه بابا بمیره، مهاجر کوچک
علی مؤذنی ← ظهور، سفر ششم، ملاقات در شب آفتابی، دلواپسیتر از سبز
سید مهدی شجاعی ← بدوک، ضیافت، جای پای خون، کشتی پهلو گرفته
نکات طلایی تاریخ ادبیات علوم و فنون دوازدهم
برای جمعبندی نهایی، این نکات ارزش مرور بیشتری دارند:
گلشن صبا ← صبای کاشانی ← تقلید از بوستان سعدی
خداوندنامه ← صبای کاشانی ← حماسه مذهبی
دماوندیه ← ملکالشعرای بهار
تاریخ بیداری ایرانیان ← ناظمالاسلام کرمانی ← تاریخ مشروطه
سرگذشت حاجی بابای اصفهانی ← جیمز موریه ← ترجمه میرزا حبیب اصفهانی
چرند و پرند ← دهخدا ← انتشار در صور اسرافیل
حیدربابایه سلام ← شهریار ← زبان ترکی
افسانه ← نیما ← بیانیه شعر نو
ققنوس ← نیما ← سال ۱۳۱۶
تهران مخوف ← مرتضی مشفق کاظمی ← رمان اجتماعی
یکی بود، یکی نبود ← جمالزاده ← سرآغاز نثر داستانی معاصر
مدیر مدرسه ← جلال آل احمد ← نثر تلگرافی
خسی در میقات ← جلال آل احمد ← سفرنامه حج
سووشون ← سیمین دانشور ← داستان زری و یوسف
از آسمان سبز و از این ستاره تا آن ستاره ← سلمان هراتی ← ویژه نوجوانان
ضیافت، جای پای خون و کشتی پهلو گرفته ← سید مهدی شجاعی ← ادبیات مذهبی
چگونه تاریخ ادبیات دوازدهم را حفظ کنیم؟
بهترین روش برای مطالعه تاریخ ادبیات، حفظ کردن تکتک آثار بهصورت پراکنده نیست. بهتر است ابتدا نام شاعر یا نویسنده را محور قرار دهید و تمام آثار او را کنار یکدیگر بخوانید.
برای مثال:
جلال آل احمد
زیارت ← سه تار ← دید و بازدید ← مدیر مدرسه ← خسی در میقات ← ارزیابی شتابزده
یا:
قیصر امینپور
در کوچه آفتاب ← تنفس صبح ← آینههای ناگهان ← ظهر روز دهم ← دستور زبان عشق
با این روش، ذهن بهجای دهها داده پراکنده، آثار را در قالب چند مجموعه منظم ذخیره میکند.
همچنین هنگام مرور، فقط اسم اثر را نخوانید؛ بلکه سعی کنید رابطه «اثر ← نویسنده ← نوع اثر ← نکته ویژه» را به یاد بیاورید.
سخن پایانی
تاریخ ادبیات علوم و فنون دوازدهم در نگاه اول حجیم به نظر میرسد، اما اگر آثار را بر اساس شاعر، نویسنده و دوره ادبی دستهبندی کنید، مرور آن بسیار سادهتر خواهد شد.
پیشنهاد میکنیم این صفحه را برای روزهای جمعبندی ذخیره کنید و در هر بار مرور، ابتدا نام اثر را ببینید و سعی کنید نام نویسنده یا شاعر، نوع اثر و نکته مهم آن را بدون نگاه کردن به پاسخ به یاد بیاورید.
همچنین برای روش مطالعه درست علوم و فنون ادبی میتوانید مقاله مربوط به آن را بخوانید.
جمع بندی کامل تاریخ ادبیات دوازدهم به صورت تصویری
مدیکال استوز | همسفر سال سرنوشت تو
